FILMBAZ

• هر شب تنهایی
• کارگردان : رسول صدر عاملی

هر شب تنهایی ، قصه مشخصی ندارد ... بهترین حرف را کارگردانش گفته که باید برای دیدنش صبور بود به نظرم بهتر است هم حس و هم نفس با بازیگرش شد تا فیلم بچسبد ... عوضش یک لیلا حاتمی معرکه دارد و یک حامد بهداد عاشق . به نظرم هر وقت حاتمی در جشنواره فیلم دارد باید یک سیمرغ بگذارند کنار و در تقدیمش بنویسند به دلیل کنترل عجیب و قریب چشم ها و عمق بخشیدن به لحظه ، با نگاه های کوتاه و سریع اهدا میشود به ...

هر شب تنهایی دو سکانس خوب دارد ( رستوران و اتاق خواب ) و یک سکانس افتضاح ( سکانس پایانی ) ... سکانس های خوبش به گمانم به دلیل اجرای مناسب و شاید بداهه پردازی بازیگران در رفتار خوب درآمده و باید ببینیدشان تا درک شان کنید اما در مورد سکانس پایانی نمیفهمم منظور فیلمساز از این سکانس اضافه چیست ؟ روی چه چیز تاکید میشود ؟ من فکر میکنم برای تاکید راه های بهتری هم هست نه اینکه مثل حرکات فرامتنی سریال ها! ، لیلا حاتمی به دوربین - به ما-  نگاه کند و یک عکس به ما نشان بدهد ، آقای صدر عاملی تو رو خدا ... !؟  

در مورد بیست فقط همین را میتوان بگویم که خیلی کم پیش میاید در یک فیلم ایرانی همه چیز سر جای خودش باشد و به جا باشد ، اما مشخص هست که در بیست انگار مدت ها برای هر چیزی فکر شده ، از انتخاب بازیگر مناسب ، شخصیت پردازی ، اندازه هر نقش ، میزان و کاربرد موسیقی در فیلم ، فیلمبرداری و حرکت دوربین و انتخاب لوکیشن مناسب برای همه قاب ها و تصویرها و حرکات دوربین  

:: ده دقیقه اول در یک بهت کامل گذشت ، فیلم بدون دیالوگ داشت پیش میرفت ..بدون ضربه و کاملن درست طوری که هیچ تماشاگری حتی یک نچ کوچک هم نتوانست بگوید و من هی مدام فکر میکردم پشت مونیتور نشسته ام و یک از دی وی دی های خوبم را گذاشتم دارم میبینم از بس که خوب بود ، از بس که تصویر همه چیز را منتقل میکرد ، از بس که کم گو بود

حیف که سینمای ایران هنوز اینقدر اتوکشیده هست وگرنه باید کلن یک سیمرغ نقش مکمل بازیگری اهدا میکردند به همه بازیگران فیلم به خاطر همه مکمل بودن هایشان در فیلم و به خاطر تکمیل کردن بازی و نقش همدیگر

* خنده ای که این دیالوگ از شما میگره رو هیچ وقت نمیتونید تجربه کنید : خب پاتو دراز کن دیه ...!    

• عیار 14
• کارگردان : پرویز شهبازی

عیار چهاردهی که ساکت و کند و آرام هست را دوست داشتم ، چون فرم و محتوا با هم جور بود. اصلن فضای سرد و برفی فیلم بعلاوه یک آدم پرسه زن مگر غیر از این هست ؟ منصور- کامبیز دیرباز -  که در مجموع 5 خط حرف میزند ولی اساس فیلم هست مگر ساکت و کند و آرام به نتیجه نمی رسد ؟ بی پناهی ، بدبختی ، ترس و فلاکت ِ فرید – محمد رضا فروتن - یواش یواش کنار هم مینشیند تا لحظه ای که دیگر نه فکر و نه پول و نه هیچ چیز نجات بخشی ندارد ... بسته های به هم پیچیده شده و تو در توی دندان طلای آن پیرزن ، که به ارامی هر چه تمام تر جلوی دوربین ( تماشاچی) باز میشود ، لایه های تو در توی شخصیت پردازی و البته همه فیلمنامه آقای شهبازی عزیز هست که باعث میشود من و دوست نسبتن هم فکرم دو تلقی کاملن متفاوت از پایان کار و آن لبخند انتهایی داشته باشیم ...

 1-  مخدر را برای احسان – پوریا پوررسرخ- پیچیده و احسان هم حسابی ملنگ شد ، کیف را برداشته  و حتی لخت بودن احسان هم گویای نکته ای هست !!  و لبخند آخرش هم پوزخندی هست پر از حرف که مشخص ترینش یعنی دنیا برد و باخت زیاد دارد ...

2- اصلن مخدری در کار نبوده و یک سیگار ساده بوده ، احسان هم ملنگ نبوده ،  کیف را هم برنداشته ، همان قطعه کوچک را برداشته و دارد به سمت دختر کوچکش میرود. لبخندش از سر تشکر از احسان بوده ،

:: تازه اینها به غیر از انتخاب مناسب فیلم که کمترین عیار طلا ست بعلاوه  ایرادگیری ها و نقدهای  به جا و به موقع فیلم به مردم عام و به جز سکانس خوب مسجد هست.   

از امروز تا ده روز جشن فیلم و سینماست ... به گمانم اگه اهلش هستید حیف که اینا رو از دست بدید :

• شمال از شمال غربی - یادداشت های روزانه محسن آزرم از جشنواره
• ته خط یادداشت های روزانه خسرو نقیبی  از جشنواره
• اعتماد ویژه نامه روزانه اعتماد
• فرهنگ ویژه نامه روزانه فزهنگ آشتی
• خبر ویژه نامه خبر

•      سه زن
•      کارگردان : منیژه حکمت      

فیلم ، داستان ِ برداشتی کوتاه ( چند ساعت ) از گذران ِ زندگی سه زن از سه نسل مختلف است در این خاک . مینو که نقش او را نیکی کریمی به زیبایی بازی می‌کند یک کارشناس فرش است که می‌خواهد مانع از فروش قالیچه ارزشمند و کمیاب و خروج غیرقانونی آن از کشور شود. مادرش که بیماری فراموشی دارد به خاطر غفلت او قالیچه را برداشته و مفقود می‌شود. از سوی ديگر دخترش نيز که دانشجوی رشته عکاسی است بی‌خبر شهر را رها کرده و سر به بیابان می‌گذارد. فیلم به موازات آدم ها و داستانهایشان  ادامه پیدا میکند ، نخی که این مهره ها و روایت ها را به هم متصل میکند  جدای از رابطه خانوادگی آنها  به گمان نگارنده ، رنجی ست که هر کدام از این شخصیتها می برند.

در کل ، فیلم  فضای گرمی دارد با ریتمی مناسب ، که تماشاگر را خسته از چشم دوختن نمی کند . حکمت در این فیلم با یک شیوه مناسب مفاهیم و مضامینی که شاید فقط به درد فیلم های به اصطلاح جشنواره ای بخورد را با پرداختی مناسب ارائه میکند. بالانسی بین صحنه ها وجود دارد که به اندازه رعایت شده ... مثلن صحنه های حرکت دختری جوان در کویر که در واقع جوانی ِ همان مادر بزرگ است و یا صحنه تشییع جنازه آن دختر روستایی که معمولن در فیلم های تماشاگر پسند و عام به ندرت میتوان دید با صحنه های دیگری ، برخورد و کل کل کردن پگاه و آن جوان عارف مسلک / دیالوگ مادر پگاه و پسر ِ موزیسین جبران میشود و وزن هیچ کدام از طرفین ِ ترازو بیشتر نمیشود و متعادل میماند.

فیلم در پرداخت صحنه ها بسیار خوب است اما در بیان بعضی مسائل البته اشکالت کوچکی نیز دارد. برای مثال اینکه در کنار هم گذاشتن اکثر ِ مشکلات زنان کمی جای بحث دارد. من فکر میکنم اگر بدون هیچ برنامه و هدف از پیش تعیین شده مبنی بر نشان دادن مشکلات زنان ، بخواهیم درباره یک زن و زندگی اش یک فیلم مستند بسازیم ، همین کار ، خیلی از مشکلات را نشان خواهد داد ... بیان این نکته که در بعضی شهرهای این  مملکت ، جمعی مرد برای یک دختر تصمیم میگیرند خود به اندازه کافی گویا هست اما اصرار بر اینکه این مردان چندان مرد هم نیستند و با تاکید فیلمساز به آن جوان ِ سیگاری که گویا قرار بوده شوهر دختر روستایی بشود (طرف را یک معتاد و عملی نشان میدهد که در یک دور ِ هم نشینی ، مثل زمانی که پای منتقل است ،  سر ِ پا مینشیند و مدام سیگار میکشد ، حتی وقتی که دارند تابوت را میبرند )  اینها دیگر به گمانم اغراق و اگزجره کردن داستان است  و مضمون اصلی را دچار حاشیه میکند ، حاشیه هایی از این دست که : نگاه فیلم زنانه است و الخ  . رنجی که بر زنان این جامعه میرود را همه میدانیم ، اغراق در آن مثل بد دفاع کردن است که خراب می کند.   

 شیوه کارگردان در فیلم این است که ما را با آدم هایش همراه میکند و این آدمهایش هستند که در گیر آن مضامین میشوند ... مضامینی پر خطر ؛ از این جهت که ریسک کار کردن در مورد چنین موضوعاتی این است که فیلم توسط مخاطب عام پس زده میشود و مخاطب خاص پیدا میکند و عملن از چشم خیلی ها دور میماند. اما تمهید مناسب این بوده که بعضی برخوردها و دیالوگ های رو در روی جذاب دارد که در کل زمان فیلم سر جای خودشان نشسته اند .

1- دیالوگ های پگاه آهنگرانی  و  بابک حمیدیان

2- دیالوگ نیکی کریمی و صابر ابر در سکانس موسیقی زیر زمینی

3- دیالوگ نیکی کریمی و رضا کیانیان ( رفیع )  در سکانسی کم نظیر در سینمای ایران

اینکه کارگردان به خودش جرات میدهد و چند پله بالاتر از نگاه  زنانه و فمنیستی بسیاری از کارگردان های زن میایستد و جائیکه  که شخصیت اول داستانش (یک زن ) از نفس میافتد و بی رمق میشود او را سراغ دوست پسرش میفرستد ( یک مرد) قابل تامل و تقدیر است. جدای از اینکه این فکر با یک درک مناسب از شرایط  و به دلیل نزدیکی به واقعیت ، خوب از آب درآمده اما دیالوگ نویسی  هم تاثیر خودش را گذاشته .

جاهایی از فیلم را شخصن دوست دارم مثلن آن دخترکی  که تعطیل شده از دانشگاه آزاد ِ آبادی شان ( خب مگر هر آبادی در ایران ، دانشگاه آزاد ندارد ؟) از جلوی ماشین  پگاه میگذرد و به سمت یک پسر نشسته بر موتور میرود و چند دقیقه بعد وقتی پگاه به روستا میرسد باز از داخل ماشین پگاه نشانمان میدهد که در خانه ای را باز میکنند و وارد میشوند .. نمیدانم قصد کارگردان هشدار بوده یا میخواسته رضایت و قناعت را نشانم دهد اما به هر حال لذت بردم. یا جائی دیگر که کنار یک کیوسک می ایستد ، جلد  ِ مجله های گلستانه ، چلچراغ و زنان روی در ِ کیوسک ، اتفاقی نیست .یا وقتی مینو وارد دانشگاه ِ پگاه میشود ، شکل فیلم برداری  بازی ِ نیکی کریمی علاوه بر نمایش پریشانی ِ  مینو ، نشان دهنده نگرانی همیشه گی مادران است نسبت به نسل ما ..نسل ما که  هر کدام دغدغه های خودمان داریم و البته اکثرمان یله و راحت روی پله های دانشگاهمان نشستیم با هم گپ میزنیم  و میخندیم و روزگار را با بیخیالی ِ تمام میگذرانیم( برداشت من از سکانس دانشگاه این بود) و یا اینکه وقتی مینو بساطش را از خانه جمع میکند که جائی دیگر برود یک مجله زنان هم دستش هست . من فکر میکنم خوب هست که خانم حکمت مجله زنان دست ِ شخصیت اول داستانش میدهد اما همانطور که خودش به زیبایی نشان داد ، تفکر اکثریت مردم نسبت به زن در جامعه ی ما (حتی خود زنان) ، حرف های همان پیر زن است که زیر کُرسی به پگاه میگوید ،...!

 پس هنوز فاصله ها داریم تا بدان جا که اکثریت ِ زنان این مرز و خاک به خواست ها و دغدغه های عده ای قابل احترام در تهران ،  برسند ...

یادم رفت بگویم که بازی بازیگرها به باور پذیری نقش ها و بهتر شدن فیلم کمک بسیاری کرده ، حتی آن ها که خیلی کم بازی دارند مثل آتیلا پسیانی و رضا کیانیان ، به خوبی نقش را در برابر ما می آفرینند در مورد بازی و نقش بابک حمیدیان هم فعلن فقط چند اشاره پائین را میگویم تا بعد  که آن خود حکایت مفصلی ست .. دیالوگ های کم ، حرف نزدن ها ، نگاه های عمیق ... خیلی چیزها را نگفته باقی گذاشتن ، آن سبک لباس پوشیدن و ....

• حامد بهداد
• مارلون کبیر ما

• راتاتویل
• کارگردان : جان لستر

اواسط «راتاتویی» است که بالاخره ترکیبِ استعدادِ آشپزیِ رمی، موش آشپز ماجرا، با لینگوینی، پسرک لق لقو و دست و پاچلفتیِ رستوران، جواب می‌دهد و ابتکار و خلاقیت‌شان «دیده» می‌شود. لینگوینی برای تشکر، مقداری پنیر فرد اعلا و انگور قرمز برای رمی می‌گذارد تا برای اولین بار چیزی را که کش نرفته بخورد و لذت‌اش را ببرد. رِمی با حبه انگور بازی بازی می‌کند، ابتدا نصف‌اش را گاز می‌زند و بعد آب نیمه دیگر را مي‌مكد و سر می‌کشد (نیاز هست اشاره شود با چه لذتی؟!) بعد هم تفاله باقی‌مانده را می‌بلعد. اتفاقا همان موقع امیل، برادرش را بعد از مدت‌ها میان آشغال‌های شهر در حین دله دزدی و گَندخواری می‌یابد؛ می رود که برایش از همان پنیر و انگور بیاورد تا برادر را هم در آن لذت منحصر به فرد شریک کند و خب، امیل که مزه کاغذ مقوایی و مرغوب‌ترین پنیر چِدار برایش یکی است حتی نمی‌فهمد داداشِ هنرمند و هنرفهم‌اش چی برایش تدارک دیده...
...و این دقیقا تفاوتِ نوع احساسات، علایق و سلایق کسی است که دغدغه خلق و خرق دارد با کسی که هیچ‌کدام را نه دارد و نه حتی می‌شناسد. امان از موقعی که فرد خالق/هنرمند در چنین جمعی گرفتار باشد. یا مجبور است احساس‌اش را بروز ندهد، نریزدش بیرون، یا اگر مثل رِمی با کشف طعم تازه‌ای (این جا غذا) مواجه شد و برای بیان حس و حال‌اش از لغت‌های نامفهومی چون «بووم-زَپ»! استفاده کرد (وقتی برای اولین بار و به طور اتفاقی قارچ گریل شده با رعد و برق را می‌چشد) لابد از سوی جمع به دیوانگی و جنون متهم می‌شود. «راتاتويی»، سراسر درباره اين دو نوع نگاهِ كاملا متفاوت به جهان اطراف و مؤلفه‌هاي زيباشناسانه آن است. خالق (اين‌جا آشپز) از قرار موشي است كه ذاتي، حس بويايي و چشايي تيزي دارد اما به قول خودش مشكل دقيقا از همين‌جا شروع مي‌شود كه او يك موش است، نه آدم و زندگي كردن و زنده ماندن برايش به اين سادگي‌ها نيست. رِمي دائم سرك توي زندگيِ رؤياگونِ انسان‌ها مي‌كشد و همان جاست كه با منبع الهام‌اش، آگوست گوستو، سرآشپز مشهور فرانسوي آشنا مي‌شود. او در پيِ كشف و شهودهايِ تجربي، پيش خانواده‌اش با شور و حال از تركيب و تلفيق مزه‌ها و بوهاي متنوع مي‌گويد، در حالي كه اين استعداد ذاتي پيش پدر رمي، فقط و فقط به درد تشخيص پاك بودن آت و آشغال‌هاي زباله داني از مرگ موش مي‌خورد (چه طور شد؟ ياد با شوق از يك فصل فيلم گفتن براي اقوام و دوستانِ بي‌ذوق اطراف‌تان افتاده‌ايد؟!). اين طوري است كه موشِ با قريحه قصه ما براي اثبات توانايي‌ها و از آن مهم‌تر فرديت‌اش (حالا گيريم به جبر تقدير) از دالان‌هاي تنگ و تاريك و فاضلاب‌هاي پر از كثافت مي‌گذرد تا به بام پاريس برسد و از آن بالا يك دل سير چراغ‌هاي دل فريبِ شهر را تماشا كند (نمي‌دانم چرا دقيقا همين الان، ياد «كمال الملك» مرحوم علي حاتمي و تلاش‌هاي استادِ نقاش براي جدايي از آن جامعه كوچك و نخبه‌كُشِ دربار و هجرت به پاريس براي كسب تجربه افتادم! يادتان هست مظفرالدين شاه، هنر استاد را براي چه كاري مي‌خواست؟).
رِمي البته مشخصاتِ ريزِ يك هنرمندِ ذاتي و تجربي را تمام و كمال دارد و پيكساري‌ها بسيار هوشمندانه اين ويژگي‌ها را درون محصول تازه‌شان گنجانده‌اند. به ياد بياوريد آن فصلي را كه مشتري (مخاطب)هاي پر و پا قرص سوپِ لينگويني، درخواستِ غذايي تازه مي‌كنند و پيش خدمت دست و پايش را مقابل‌شان گم مي‌كند؛ غير از اين است كه با كابوس مواجهه هنرمند و مخاطبِ متوقع طرفيم. خالقي كه بايد دائم حواسش جمع باشد، مخاطبان (و در مرحله بعد منتقدان) را راضي نگه دارد (مي‌بينيد كه دارم سعي مي‌كنم ايده‌هايي سواي مطلب كامل نيما در دنياي تصوير رو كنم!) و مرتب «شگفت‌زده»‌شان كند. باز هم اين‌جا موشِ نابغه قصه ماست (به عنوان من برتر) كه به رغم پريشاني و به هم ريختن تعادل فكري و جسميِ لينگويني (به عنوان «نهاد») به كمك هنرمند مي‌آيد و به قول كولت در آن فرصت كوتاه، در آشپزخانه رستوران (پشت صحنه؟!) دست به بداهه‌سازي مي‌زند. دقيقا به همين خاطر وقتي آنتون ايگو (من واقع گرا؟!)، منتقد آشپزي داستان «راتاتویي»، شعار هميشگيِ گوستو: «هر كسي مي‌تونه آشپزي كنه» را به: «هر كسي نمي‌تونه يه هنرمند بزرگ باشه؛ اما يه هنرمند بزرگ مي‌تونه از هر جايي باشه» تصحيح مي‌كند، به احترامش برمي‌خيزيم و به نشانه احترام كلاه از سر بر مي‌داريم.
حيف است تا اين جا آمده‌ايم و از پاريسِ بي‌نظيرِ پيكساري‌ها در «راتاتويی» حرفي نزنيم. از چند دورنماي زيباي برج ايفل و غروب دريغ‌انگيز پاريس و معابر و سنگ فرش‌هاي هميشه كه بگذريم به فصل حيرت انگيز و حساب شده تعقيب و گريزِ اسكينر و رِمي، كنار رود سن مي‌رسيم كه عالي از آب درآمده. استفاده به جايي كه از حاشيه رودخانه و توجه به ريزه‌كاري‌ها و جزئيات آن شده (همچنين در فصل ابتدايي كه رمي توسط لينگويني داخل ظرف شيشه‌اي زنداني است) چنان غبطه‌انگيز به فيلم‌نامه چفت و بست شده كه فقط و فقط مي‌تواند حاصلِ استفاده از تجربه‌هاي استادِ اين كاره‌اي چون بيلي وايلدر عزيز باشد. يقينا هنوز معابر پاريس و به ويژه رود سن و حاشيه‌هاي خاطره انگيز آن در «ايرما خوشگله»، تنها يكي از مرواريدهاي گران قدر استاد، و نقش تعيين‌ كننده‌اش در پيش بردِ داستان را فراموش نكرده‌ايم. بالاخره اگر معتقديم تيم پيكساري‌ها و در رأس‌شان، جان لستر در اين قصه تازه و تصويرِ اين موش سرآشپز، در واقع دارند به خودشان اشاره مي‌كنند، بايد براي‌شان الهه گرد و قلنبه‌اي چون آگوست گوستو، با آن همه غذاي خوشمزه در منوي رستوران‌اش، تصور كنيم.     "نوید غضنفری"

مرتبط :

پیکسار از زبان جان لاسه‌تر - مدیر پیکسار

مائده‌های زمینی  - جواد رهبر

موشی برای تمام فصول - جاستین چانگ

نکته‌های حاشیه‌ای و جذاب راتاتویل - جواد رهبر

موش آشپزی که قهرمان شد - کنت توران

یتیمچه پیکسار - نوشته کوتاه حمیدرضا نصیری + چند لینک دیگر  

• ممنتو= خاطرهMemento
• کارگردان : کریستوفر نولان

ممنتو را وقتی دیدم فکر کردم این پایان سینماست. هنوز هم چنین می اندیشم.این فقط فیلمی بر اساس تدوین یا ساختار باژگونه نیست چیزی فراتر از این حرفهاست چیزی که گوشه های فراموش شده کابوسها و خوابهایمان را احضار می کند.

ممنتو فیلمی است که با دو لایه از ساختار فکری ما بازی میکند.یکی خوداگاهی و اصرار ما بر درک کلید ظاهری فیلم است مانند آنها که در سرخوشی هم هرگز نمی خواهند یا شاید نمی توانند از تصور اینکه چیزی بر ادراکشان اثر می گذارد فارغ شوند و معنای سرخوشی را در نمی یابند یا آنها که در رانندگی در جاده ای کوهستانی و دل انگیز به چیزی جز مکانیزم رانندگی و چرخ دنده نمی اندیشند و هرگز از تابلوی زیبای طبیعت، این پرده نمایش بادگیر((windscreen لذت نمی برند  . شاید این توانایی مربوط به چین خوردگیهای ساختار مغز  انسان هم باشد که اندازه قابلیت های فردی را در ترکیب تعیین می کند که هرچقدر این پیچ خوردگیها بیشتر باشد شاخکهای گیرنده روان -که چیزی جز برآیند اندیشه نیست -حساستر و آسیب پذیرتر می شود.

مهم این است که بتوانی رانندگی را به سیستم اکستراپیرامیدال( خارج هرمی= راه کنترل غیر ارادی در سیستم عصبی مرکزی بدن) واگذاری و در سطحی فراتر همزمان از منظره های اطراف لذت ببری. نمونه متعالی و البته غیر قابل قیاس آن دیدن فیلمی از این دست است.

 اینها را گفتم که به لایه دوم ممنتو برسم.اینکه ارزشهای این فیلم را به جنبه های تکنیکی و ساختار وارونه فیلم معطوف بدانیم نگاهی است که پیوسته در سطح می ماند و بر افتخار کم خردانه کشف ساختار فیلم اکتفا می کند و درجا می زند وگرنه اگر فقط این جنبه و بازیگوشیها و لطایف سینما برایمان مهم است فیل گاس ون سنت فیلم به مراتب بهتری است یا بیست و یک گرم که همچنان فیلم ارزشمند و چند لایه ای است یا مثلا کارهای تجربه گرایانه ای از این دست. البته فراموش نمی کنیم که که سینما از این نظر بسیار مدیون تارانتینوی بزرگ و شاهکار بی تکرارش پالپ فیکشن است. ولی ممنتو در لایه ای دیگر از خودآگاه فراتر می رود و به گوشه های تاریک ناخودآگاهمان دست می یازد. تصویر مردی که به موازات دیگری می دود و نمی داند چه کسی در پی آن دیگری است تصویری هراسناک از پادرهوایی و بی ریشگی است. بازخوانی اندیشمندانه ای از آنچه بر انسان معاصر می گذرد. نمونه اش را درفیلم باشگاه مشت زنی_ فیلم بسیار محبوب دیگرم-هم دیده ایم. ادوراد نورتون آن فیلم و بی بصیرتی اش بر آنچه بر او می گذرد و فاجعه ای که می آفریند به خوبی به دستاویز شدن و سرگردانی قهرمان فیلم ممنتو(لنی با بازی گای پیرس) پهلو میزند.

 نگاه کنید به جایی که لنی، بطری مشروب در دست، در حمام نشسته و می اندیشد که آن بطری را سر کشیده و مست است و چند دقیقه بعد آشکار می شود که او آن بطری خالی را برای دفاع از خود در دست گرفته . من با دانش اندک سینمایی ام تصویری شگفت انگیز تر و اندیشگرانه تر و  از همه مهمتر بی ادعاتر از این، برای دست اندازی و بازیافت لایه های ذهن و یادآوری به یاد ندارم. من این نگاه بی پیرایه پست مدرنیستی سینمای جوان و مستقل کریستوفر نولان را بارها بر شگرد روایت و بازیابی فیلمی پرادعا و البته زیبا چون سال گذشته در مارین باد ترجیح می دهم. البته این تنها،گونه ای از  پسند است.

گوهره ممنتو به گونه ای خامدستانه تر ولی به همین اندازه بدیع و بی تکرار در اولین فیلم کریستوفر نولان با نام تعقیب(Following) که آنهم فیلمی نو- نوار Neo-noir با شکست زمان است به کار رفته. _آن فیلم را نولان با پول توجیبی و در قطع 16 میلی متری و در خانه پدری اش ساخته بود_. او هرگز نتوانست شکوه ممنتو را بازآفریند.

کلید های ورود به دنیای اسرار آمیز ممنتو چیست؟ دنیایی که سراسر دریغ است و چرخه وار تکرار می شود.آنگاه که فیلم را وارونه می بینیم_ که من چند بار ازپایان به آغاز دیدم _ تازه در می یا بیم که رستگاری در میان نبوده و هیچ خاطره ای بازیافت نشده. بازی دیگری شروع خواهد شد و لنی دستاویزی برای حذفی دیگر خواهد بود.جهان داستان، به شدت خودبسنده است و زایا. معشوق می آفریند و آرامش کنار  ولی  به سرعت پوست اندازی می کند و خیال باطلمان را برباد می دهد. دوست می آفریند و بارها به تردیدمان می دارد. هویت را به پرسش می گیرد.در تمام روایت، امیدی به رستگاری برایمان سوسو می زند آنهم با انتخاب تصویری سیاه و سفید برای بخشهای گفتگوی تلفنی لنی که با رنگ قطعه های دیگر روایت نمی خواند. در میانه های داستان او از مخاطب تلفنی اش می پرسد: تو کیستی؟ این  پرسش همچون آواری بر سرمان فرود می آید. امیدمان را کم رنگ می کند و سرانجام که این روایت سیاه وسفید به ابتدای فیلم و نزدیکی های انتهای داستان_ همین مقطع روایت، وگرنه این داستان جز با نابودی لنی پایان نخواهد پذیرفت- می رسد چیزی جز آه و دریغ باقی نمی گذارد.کابوسی ناگزیر. پرداختی فرامدرن بر کابوس.

 از کلیدهای ورود گفتیم: مهم این است که اجازه ورود را این ما هستیم که می دهیم یا نمی دهیم واینکه خود را آیا تا آن اندازه وا می گذاریم تا معنا به عمق جانمان رسوخ کند؟ حافظه چیست ؟مکانیزم خواب و رویا چیست؟ چرا حافظه گاهی از عمری که کرده ایم فراتر می رود؟ چرا گاهی چیزی می بینیم که فکر می کنیم پیشتر دیده ایم؟ نوروسایکولوژیست ها به این پدیده می گویندde ja vu  و آنرا پیامد دیس شارژ(تخلیه) ناگهانی برخی مدارهای سیناپسی مغز و اختلالی در لوب تمپورال و دقیقتر از آن در هیپوکامپ مغز می دانند به بیان ساده تر، نوعی تشنج ساده آنی است که البته تشنج هم چیزی جز دیس شارژ ناگهانی بارهای الکتریکی گروهی از نورونها(سلولها)ی مغز نیست.آیا باید بر چنین تحلیل علمی و دقیقی تردید کنیم و قطعیت آنرا رد کنیم و جایی برای تحلیلهای روانکاوانه فراجسم باقی بگذاریم؟ این پرسشی است که من پزشک هنوز و هیچگاه پاسخ آنرا نمی دانم. آیا خوابهایی که می بینیم و زمانی دیگر به وقوع می پیوندد چیزی در حد اختلالی ارگانیک در ساختار مغز چرب ماست که می پنداریم پیشتر آنرا تجربه کرده ایم ؟و... اینکه  گاهی فکر می کنیم به گاهی دیگر و زمانی دیگر انگار در این دنیا زیسته ایم و برخی تجربه ها برایمان غربت و نزدیکی عجیب و غریبی دارد که نمی توانیم توصیف کنیم هم از این دست است؟  گروهی از دیرباز تئوری تناسخ  را روی میز گذاشتند. چیزهایی هم خوانده و شنیده ایم -که گاهی به فکرمان وا می دارد- چه از خردگرای فیلسوف و چه از  عرفانجوی خرد وانهاده.حافظه چیست؟ خواب چیست؟ آیا گاهی تاوان چیزهایی را می دهیم که مربوط به خودمان نیست؟ بازی را چه کسی می گرداند؟ چرا گاهی که در تنهایی زیاد با آینه تنهاییم از تصویر خودمان می ترسیم و می پرسیم ما کیستیم؟ چرا برخی از ما به چشمان خودمان در آینه با تردید و ترس نگاه می کنیم؟چرا گاهی که نفس زنان از کابوس نیمه شب بر می خیزیم از تصور معنای من وحشت می کنیم؟چرا از مرگ می ترسیم وقتی تنهاییم و زیاد به آن راه می دهیم تا از پوست کرگدنمان بگذرد؟ کسی دنبال ماست؟ اینجا کجاست؟  ما که هستیم؟ کجا داریم می رویم؟ پشت سرت را نگاه می کنی مبادا کسی باشد.همان که در خلوت پس گردنت حس می کنیش و.. و... و....

اینها کلیدهایی است برای ورود به دنیای هراس آلود ممنتو.

 برای دیدن ممنتو کمی از چین خورگی خاکستریهای مغز لازم است. مغزهای اتو کشیده و صاف راه به دنیای این اثر شگرف ندارند.یادتان که هست...           "رضا کاظمی" 

• همیشه پای یک زن در میان است
• کارگردان : کمال تبریزی